Faillissementsprocedure in België: verloop en gevolgen

Wanneer spreekt men van faillissement?

Een faillissement treft een onderneming die haar schulden niet meer kan betalen. Boek XX van het Wetboek van economisch recht stelt twee cumulatieve voorwaarden:

• Duurzame staking van betaling: de onderneming betaalt haar opeisbare schulden blijvend niet meer.
• Geschokt krediet: banken en leveranciers vertrouwen haar niet langer.

Een betalingsachterstand volstaat dus niet. Omgekeerd kan een levensvatbare onderneming eerst een gerechtelijke reorganisatie aanvragen.

Elke onderneming in de zin van het wetboek kan failliet gaan: vennootschap, zelfstandige of vzw. De FOD Economie biedt ook informatie voor ondernemers in moeilijkheden. Dit artikel beschrijft de faillissementsprocedure stap voor stap.

Wie start de faillissementsprocedure?

Drie actoren kunnen de rechtbank vatten.

De aangifte door de schuldenaar

De bedrijfsleider moet het faillissement aangeven binnen de maand na de staking van betaling. De aangifte verloopt in principe via het Centraal Register Solvabiliteit, RegSol. Een laattijdige aangifte kan zijn aansprakelijkheid in het gedrang brengen.

De dagvaarding door een schuldeiser

Een onbetaalde schuldeiser kan de onderneming dagvaarden voor de ondernemingsrechtbank. Hij moet dan beide voorwaarden bewijzen.

De vordering van het openbaar ministerie

Het openbaar ministerie kan ook optreden, vaak na een signaal van de kamer voor ondernemingen in moeilijkheden.

Het faillissementsvonnis

De ondernemingsrechtbank spreekt het faillissement uit bij vonnis. Met dat vonnis start de eigenlijke faillissementsprocedure. De rechtbank stelt aan:

• Een of meer curatoren, meestal advocaten, die de faillissementsprocedure leiden.
• Een rechter-commissaris, die op het verloop toeziet.

Het vonnis bepaalt ook de termijn waarbinnen schuldeisers hun vorderingen aangeven. De publicatie in het Belgisch Staatsblad informeert derden.

Gevolgen van de faillissementsprocedure voor de onderneming

Vanaf het vonnis verliest de gefailleerde het beheer over zijn goederen. Men spreekt van ontzetting uit het beheer.

• De curator neemt het vermogen en de rekeningen over.
• Individuele vervolgingen door schuldeisers stoppen.
• De curator beslist of lopende contracten doorlopen.
• Hij kan arbeidsovereenkomsten beëindigen.

Ontslagen werknemers kunnen dan binnen bepaalde grenzen terecht bij het Fonds voor Sluiting van Ondernemingen.

De rol van de curator in de faillissementsprocedure

De curator werkt op drie fronten tegelijk.

Activa te gelde maken

Hij verkoopt de goederen onderhands of openbaar, met toestemming van de rechter-commissaris. Waar mogelijk probeert hij de activiteit in één geheel over te dragen. Hij int ook de onbetaalde facturen van klanten.

Schuldvorderingen verifiëren

Elke schuldeiser geeft zijn vordering aan, in principe via RegSol. De curator onderzoekt ze en aanvaardt of betwist ze. Bij onenigheid beslist de rechtbank.

De opbrengst verdelen

Daarna verdeelt de curator het geld volgens een wettelijke rangorde. Schematisch:

Gewone schuldeisers recupereren vaak weinig of niets.

Sluiting van het faillissement

De faillissementsprocedure sluit na de vereffening van de activa, of vroeger als de activa de kosten niet dekken. Voor een vennootschap leidt de sluiting tot haar ontbinding. De vennootschap verdwijnt dan definitief.

Kwijtschelding van schulden voor een natuurlijk persoon

De faillissementsprocedure biedt een natuurlijk persoon een uitweg. Boek XX laat een gefailleerde natuurlijke persoon toe de kwijtschelding van zijn restschulden te vragen. Hij dient dat verzoek binnen de wettelijke termijnen in, bij voorkeur al bij de aangifte. De rechtbank kan de kwijtschelding weigeren, bijvoorbeeld bij een kennelijk grove fout. Bepaalde schulden ontsnappen er toch aan, zoals onderhoudsgeld.

Gevolgen voor de bedrijfsleider

Een faillissement maakt de bedrijfsleider niet automatisch aansprakelijk. De curator kan wel optreden in meerdere gevallen.

• Een kennelijk grove fout die tot het faillissement bijdroeg.
• Een verlieslatende activiteit voortzetten zonder redelijk vooruitzicht op herstel.
• Een laattijdige aangifte of een gebrekkige boekhouding, die het dossier vaak verzwaren.

De rechtbank kan ook een beroepsverbod opleggen. Lees voor details onze gids over bestuurdersaansprakelijkheid.

Fouten vóór de faillissementsprocedure

Dit zijn de valkuilen die wij het vaakst zien.

• Eerst een naaste schuldeiser betalen, ten nadele van de anderen. De curator kan zulke betalingen aanvechten als ze in de verdachte periode vallen.
• De vennootschap vlak vóór de aangifte leeghalen.
• Maanden wachten na de staking van betaling.
• Blijven bestellen bij leveranciers zonder te kunnen betalen.
• De boekhouding vernietigen of verwaarlozen.

Vooruitzien in plaats van ondergaan

Een faillissementsprocedure komt zelden uit het niets. Een actuele financiële prognose toont de staking van betaling maanden vooraf. Met Juristelo volgt u uw kasmiddelen op en test u herstelscenario's. Zo houdt u de keuze tussen reorganisatie, vereffening of een tijdige aangifte.